Það eru til augnablik þar sem maður stígur inn á stað og finnur samstundis: þetta er öðruvísi. Ekki á glansandi eða dramatískan hátt heldur á rólegan, jarðtengdan og næstum töfrandi hátt. Þannig leið okkur þegar við heimsóttum BijBram, samfélagsbú sem leynist úti í hollensku sveitinni þar sem eitthvað sannarlega sérstakt er að gerast.

Ferðin var hluti af áframhaldandi vinnu okkar hjá Traustur Kjarni við að læra af samfélögum sem eru að endurhugsa hvernig geðheilbrigðisstuðningur getur litið út. Og alveg frá fyrstu stund, allt frá geitunum og görðunum til kaffibollanna í sólinni, var ljóst að BijBram er ekki bara verkefni. Þetta er lifandi samfélag.

Sum okkar höfðu áður hitt gestgjafa okkar Harry og eiginkonu hans Lisette í Reykjavík, og orkan þeirra hafði þegar kveikt forvitni hjá okkur. En ekkert gat í raun undirbúið okkur fyrir tilfinninguna að vera þarna, umkringd grænum ökrum, handgerðum byggingum og fólki sem raunverulega hugsar um hvert annað.

„Að ganga inn á BijBram var eins og að stíga inn í annan heim... og samt er þetta staður þar sem fólk kemur með sína erfiðleika. Sú andstæða hafði mikil áhrif á mig.“
— Geoffrey Stekelenburg

Það er satt. Það var eitthvað djúpt friðsælt og hlýlegt við staðinn, þrátt fyrir að hann haldi utan um mikinn sársauka, bata og flækjustig lífsins. Það var hlegið. Ekta, gleðilegur hlátur. Sameiginlegar máltíðir. Samtöl sem flökkuðu á milli þess að vera kjánaleg og alvarleg. Og fólk sem fékk einfaldlega að vera til, meðlimir en ekki skjólstæðingar; manneskjur en ekki mál.

„Heimsóknin á samfélagsbúið BijBram var einstök námsreynsla… Ég varð vitni að einstaklega fallegri samþættingu margra mikilvægustu þátta geðheilsu: samfélags, náttúru, hreyfingar, dýra, ábyrgðar, jafningjastuðnings, persónulegra verkefna og meðferðar eftir þörfum…“
— Dumitrița Simion

Þessi upptalning gæti hljómað eins og mikið átak eða flókið kerfi, en það var alls ekki þannig sem þetta upplifðist. Þetta bara virkaði. Náttúrulegur taktur virtist liggja undir öllu. Maður sá það í því hvernig fólk vann að litlum verkefnum, studdi hvert annað eða sat einfaldlega saman án þess að þurfa að vera eða gera eitthvað sérstakt.

„Settu saman fallegt grænt svæði, nokkra hesta, kanínur og hænur, notaleg samverurými… gefðu fólki frelsi og hæfilegan stuðning… og þú ert næstum komin alla leið. Lokasnertingin er andrúmsloft góðvildar og virðingar.“
— Dumitrița Simion

Á þessum þremur dögum hittum við starfsfólk, tókum þátt í daglegum verkefnum og hlustuðum á áhrifamiklar sögur fólks sem hafði gengið í gegnum fíkn, einmanaleika og geðrænar áskoranir og fundið nýtt líf á býlinu. Raunverulegt líf. Með vináttu, tilgangi og geitum. Já, geiturnar skipta máli.

Við fórum einnig til Utrecht þar sem við heimsóttum bataháskóla sem breytti sýn okkar á margan hátt. Hann var stór en samt notalegur, staður sem fólk myndi raunverulega vilja vera á, ekki bara staður til að „fá þjónustu“. Við heimsóttum einnig geðsjúkrahús og öruggt neyslurými, tvö mjög ólík umhverfi. Annað þeirra bauð upp á skýra og mannlega nálgun á sinn hátt og hitt var… ja, við skulum bara segja „mjög áhugavert“.

Auðvitað var ekki allt fullkomið. Það var einn fyrirlestur sem sökk aðeins of djúpt í viðskiptaorðræðu og stjórnendamál, þið vitið hver þið eruð, en jafnvel það minnti okkur á hversu mikilvægt það er að halda fókusnum á mannlegu hlið þessa starfs.

„BijBram er fallegur staður… hugmyndin að kalla alla meðlimi í stað starfsfólks og skjólstæðinga er mjög innblásandi og hjálpar líklega mikið til við að skapa þá sterku samfélagstilfinningu sem var svo augljós þarna.“
— Hallgrímur Hrafnsson

Það sem við öll tókum með okkur heim, hvert á sinn hátt, var djúp tilfinning fyrir möguleikum. Þetta getur virkað. Umönnun getur verið öðruvísi. Og ekki bara í Hollandi.

„Þegar ég var á þessu býli hafði ég sterka tilfinningu fyrir því að hlutirnir væru eins og þeir ættu að vera. Smá blettur af eðlileika í heimi sem einkennist svo oft af firringu, sundrungu og hraða.“
— Dumitrița Simion

Við hefðum ekki getað orðað það betur sjálf. Þetta var eins og lítið vin raunveruleikans í heimi sem ýtir fólki alltof oft út á jaðarinn. Og það minnti okkur á að það þarf ekki að vera flókið að skapa umhverfi þar sem fólk er öruggt, mikilvægt og frjálst til að vaxa. Það þarf bara að vera heiðarlegt.

Þegar við flytjum þessa reynslu með okkur aftur heim til Íslands höldum við fast í neistann sem kviknaði þarna. Við komum heim með nýjar hugmyndir, ferska orku og kannski jafnvel nokkra drauma um íslenskar hænur og samfélagsblómabeð.

Við erum innilega þakklát fyrir þessa reynslu og spenntari en nokkru sinni fyrr fyrir því sem tekur við.

„Zorg kan anders.“
Umönnun getur verið öðruvísi. Og hún ætti að vera það.

Næsti áfangastaður: Írland.

Lyfjaskápurinn
Lyfið eru fræ
Að rækta plöntur
Ávexti og grænmeti
Gönguferðir í náttúrunni
Að hugsa um kettlingana, lömbin, hænurnar, hestana og kanínurnar

Verkefni.

Nordic Youth Peers: Netjafningjastuðningur fyrir vellíðan ungs fólks